Debaty sejmoweIV Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie sytuacji finansowej służby zdrowia na przykładzie woj. lubelskiego

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację pani poseł Izabelli Siarakowskiej, przekazaną przy piśmie z dnia 20 stycznia 2000 r., znak: SPS-0203-3111/00 w sprawie sytuacji finansowej służby zdrowia na przykładzie woj. lubelskiego, pozwalam sobie przedstawić następujące wyjaśnienia.

   Jednym z podstawowych celów rozpoczętej w 1999 r. reformy systemu ochrony zdrowia była, z jednej strony, poprawa jakości i dostępności świadczeń zdrowotnych udzielanych i finansowanych od tej pory zgodnie z zasadami określonymi w ustawie z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (DzU z 1997 r. nr 28, poz. 153 z późn. zm.), z drugiej - doprowadzenie do racjonalnego wykorzystania posiadanych środków finansowych. Zmiany systemowe miały przynieść określone efekty - poprawę jakości i ekonomiczne wykorzystanie środków. Realizując ten cel, odstąpiono od dotychczasowego finansowania podaży świadczeń zdrowotnych na rzecz finansowania świadczeń uzasadnionych realnymi i koniecznymi potrzebami zdrowotnymi osób ubezpieczonych. Potrzeby te wyznaczają strukturę i liczbę świadczeniodawców oraz podział środków będących w dyspozycji kasy chorych na poszczególne rodzaje świadczeń i poszczególnych świadczeniodawców. Zadaniem kas chorych jest zabezpieczenie świadczeń zdrowotnych w takiej ilości i na takim poziomie, aby mogły zostać zaspokojone potrzeby zdrowotne członków kasy. Natomiast na zakładach opieki zdrowotnej spoczywa obowiązek dostosowania swojej działalności (rozmiary działalności, struktura i jakość świadczeń, koszty świadczeń, wielkość i wykorzystanie zasobów) do funkcjonowania na tworzącym się rynku usług zdrowotnych, prowadzenia racjonalnej gospodarki finansowej i racjonalizowania kosztów. W tym kontekście ˝wymuszenie˝ na zakładach opieki zdrowotnej znacznych ograniczeń kosztów ich działalności czy to drogą redukcji zatrudnienia, czy oszczędności w wydatkach rzeczowych, przy jednoczesnym utrzymaniu jakości świadczonych usług na prawie niezmienionym poziomie, należy uznać za pożądany, oczekiwany efekt reformy systemu ochrony zdrowia.

   Należy wyraźnie podkreślić, że rolą kas chorych nie jest utrzymywanie zakładów opieki zdrowotnej (m.in. poprzez finansowanie kosztów ich działalności na poziomie lat ubiegłych lub wyższym oraz finansowanie remontów, inwestycji itp. zadań). Obecnie istotnym zadaniem dla zakładów opieki zdrowotnej jest poszukiwanie środków finansowych na prowadzenie działalności statutowej z różnych źródeł, także tych znajdujących się poza systemem. Ponadto sam system finansowania opieki zdrowotnej zapewnia środki pieniężne pochodzące z kilku źródeł. Znaczna część niezbywalnych zadań państwa w zakresie opieki zdrowotnej jest finansowana z budżetu. Należą do nich: procedury wysokospecjalistyczne, nadzór epidemiologiczny, publiczna służba krwi, programy polityki zdrowotnej, profilaktyczne programy zdrowotne, a także inwestycje o znaczeniu centralnym, szkolnictwo medyczne, leczenie za granicą, współpraca międzynarodowa. W systemie wprowadzono także zasadę współpłacenia przez ubezpieczonych za niektóre świadczenia zdrowotne oraz pełne finansowanie ze środków własnych ubezpieczonego kosztów świadczeń ponadstandardowych.

   Rozważając problemy finansowania świadczeń zdrowotnych, nie można pominąć faktu, że kasy chorych dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, uzależnionymi przede wszystkim od wpływów ze składek na ubezpieczenie zdrowotne. Zgodnie z zapisem art. 53 ust. 3 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym kasy chorych przy zawieraniu umów na udzielanie świadczeń zdrowotnych są zobowiązane do przestrzegania: zasady wydatków z przychodami kas chorych oraz zasady, że suma kwot zobowiązań kas chorych wobec świadczeniodawców ze wszystkich zawartych umów musi mieścić się w planie finansowym kasy chorych (zatwierdzanym przez radę kasy). Zapis ten, nakładający na kasy chorych obowiązek określonego postępowania, prawnie nie wiąże świadczeniodawców. W praktyce jednak jego realizacja przekłada się na nich poprzez faktyczną ilość środków pieniężnych przeznaczonych na zakup wykonywanych przez nich świadczeń zdrowotnych.

   W chwili obecnej dobiega końca kontraktowanie świadczeń zdrowotnych - finalizowane są umowy na udzielanie świadczeń od 1 stycznia 2000 r. Prowadzone w tym okresie rozmowy są trudne dla obydwu stron, często towarzyszą im silne emocje.

   Trudną sytuację finansową niektórych zakładów opieki zdrowotnej, w tym kilku szpitali klinicznych, można poprawić m.in. poprzez zwracanie szczególnej uwagi na zasadność leczenia określonego przypadku w szpitalu klinicznym. Kłopoty finansowe klinik spowodowane są także tym, że przyjmują one zbyt wielu pacjentów. Ich liczba często przekracza limit określony w kontrakcie z kasą. Kontrole przeprowadzone przez kasy chorych w szpitalach klinicznych wielokrotnie ujawniały nieuzasadniony wzrost liczby hospitalizacji (często na drogich oddziałach). Ponadto wielu pacjentów powinno być leczonych w szpitalach o niższym poziomie referencyjnym. Na takiej ˝działalności˝ klinik, prowadzącej do nieuzasadnionego podwyższania kosztów leczenia prostych przypadków chorobowych, tracą nie tylko kasy chorych, ale - konsekwentnie - wszyscy ubezpieczeni i pozostali świadczeniodawcy.

   Problemy finansowe kas chorych są, w miarę możliwości, rozwiązywane na bieżąco. Niedobór środków finansowych w kasach chorych w stosunku do planowanych środków był powodem przyznania kasom chorych pożyczki z budżetu państwa na 2000 r. do łącznej wysokości 1 mld zł. Ponadto zwiększenie wpływu środków finansowych do kas chorych zapewni spłata zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne za 1999 r. przez znaczną liczbę płatników.

   W obecnej sytuacji trudności finansowych budżetu państwa podwyższenie składki na na ubezpieczenie zdrowotne jest problematyczne. Niemniej jednak, zgodnie z zapisami ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, po roku funkcjonowania systemu Rada Ministrów przedstawi ewentualne wnioski co do wysokości składki na powszechne ubezpieczenie zdrowotne, poparte wszechstronną analizą i oceną poziomu finansowania opieki zdrowotnej w 1999 r.

   W 1999 r. kasy chorych zawarły umowy na udzielanie świadczeń zdrowotnych ze wszystkimi świadczeniodawcami sektora publicznego, by m.in. umożliwić im stopniowe przejście do nowego systemu i przystosowanie się do zmieniających się wymagań. Umowy zawarte na 1999 r. umożliwiły przetrwanie w niezmienionej postaci wielu nieefektywnie funkcjonującym, czy wręcz zbędnym jednostkom ochrony zdrowia. W efekcie ani upadające zakłady, ani te dobrze funkcjonujące nie mogły liczyć na pełne wykorzystanie posiadanych zasobów i stworzenie zadowalających warunków pracy swoim pracownikom oraz zapewnić im wynagrodzenie za pracę na oczekiwanym poziomie.

   Sytuacja taka wymaga działań naprawczych - szeroko pojętej restrukturyzacji. Łączy się to nie tylko z przekształceniem części zakładów opieki zdrowotnej, ale także z ich likwidacją. Przygotowany przez Ministerstwo Zdrowia projekt programu osłonowego na rok 2000, zakładający globalne przyznawanie środków na regionalne programy restrukturyzacji, stwarza realne szanse stopniowego rozwiązania problemów, zarówno poszczególnych zakładów opieki zdrowotnej, jak i całego regionu. Akceptowane będą programy kompleksowe, obejmujące cały region, w tym dotyczące: restrukturyzacji podstawowej opieki zdrowotnej, obejmującej powiaty i województwo, restrukturyzacji szpitali klinicznych i branżowych, uzgodnionej z Ministerstwem Zdrowia, Ministerstwem Obrony Narodowej, Ministerstwem Spraw Wewnętrznych i Administracji. W każdym programie znajdą się zatem założenia uwzględniające: przyszłość jednostek ochrony zdrowia (ich rozwój, łączenie z innymi, połączenia oddziałów, likwidacja oddziałów); dopasowanie rozwoju i sieci placówek do prognozowanych przemian demograficznych w regionie i zmieniających się potrzeb zdrowotnych jego mieszkańców, w tym dofinansowanie inwestycji i zakupu sprzętu medycznego; dostosowanie rozwoju jednostek ochrony zdrowia do planowanego rozwoju społeczno-ekonomicznego regionu oraz uwzględniające regionalne programy zdrowia publicznego.

   W kwietniu 1999 r. rząd przyjął ˝Program działań wspierających dla pracowników opieki zdrowotnej jako element restrukturyzacji zatrudnienia związany z reformą ochrony zdrowia˝. Program ten został zaplanowany jako program wieloletni, mający na celu doprowadzenie do zasadniczych przemian systemu ochrony zdrowia. W 1999 r. program ten obejmował: tworzenie zakładów opiekuńczo-leczniczych, pielęgnacyjno-opiekuńczych i zakładów opieki paliatywno-hospicyjnej; inwestycje, których termin ukończenia przewidziany był do końca 1999 r., remonty i zakupy aparatury medycznej; restrukturyzację zatrudnienia w samodzielnych publicznych zakładach opieki zdrowotnej i kolumnach transportu sanitarnego oraz inne zadania, niezbędne w celu restrukturyzacji prowadzonej przez zakłady opieki zdrowotnej. Program ten stanowił swoisty wstęp do planu restrukturyzacyjnego, a jednocześnie pozwolił oszacować skalę potrzeb. O środki pochodzące z:

   - rezerwy celowej (ustawa budżetowa na 1999 r. - poz. 64 - dotacja dla organów założycielskich samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej na dofinansowanie kosztów wdrażania reform w ochronie zdrowia w kwocie 82 000 000 zł na zadania własne, bieżące i inwestycje),

   - depozytu ministra (w wysokości 161 mln zł, przeznaczone na refundację zwiększenia kosztów usług zdrowotnych w związku z przeprowadzeniem restrukturyzacji zakładu zakładu opieki zdrowotnej lub kolumny transportu sanitarnego, które nie były uwzględnione przy zawieraniu umów o udzielanie świadczeń zdrowotnych)

   mogły się ubiegać samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej (środki z depozytu) oraz jednostki samorządu terytorialnego będące organami założycielskimi samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej (środki z rezerwy celowej).

   Odnosząc się do problemów Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego nr 1 w Lublinie, pragnę poinformować, że szpital brał udział w ww. programie w 1999 r. W ramach tego programu (po złożeniu wymaganych wniosków i zawarciu umów na przekazanie środków publicznych na dopłatę do działań restrukturyzacyjnych w zakładach opieki zdrowotnej oraz na przekazanie środków publicznych na dopłatę do zwiększonych kosztów świadczeń zdrowotnych w związku z restrukturyzacją zatrudnienia) otrzymał środki finansowe w łącznej wysokości 1 882 000 zł. W kwocie tej mieściły się środki na wydatki bieżące - adaptację pomieszczeń, remonty i modernizację, wydatki inwestycyjne i restrukturyzację zatrudnienia. Powinny one w istotny sposób wpłynąć na poprawę sytuacji finansowej lubelskiego szpitala.

   Podsumowując powyższe wyjaśnienia, pragnę podkreślić, iż wprowadzona i kontynuowana reforma systemu opieki zdrowotnej oraz towarzyszące jej działania rządu stwarzają szansę na stopniowe zwiększanie nakładów na ochronę zdrowia i efektywne ich wykorzystanie oraz na wyrównanie szans w dostępie do wysokiej jakości świadczeń zdrowotnych, a dla przedstawicieli zawodów medycznych - na poprawę warunków leczenia pacjentów, poprawę warunków pracy i wynagrodzeń. Jednakże jest to szansa, której urzeczywistnienie zależy od współdziałania wszystkich uczestników systemu.

   Z poważaniem

   Sekretarz stanu

   Maciej Piróg

   Warszawa, dnia 9 lutego 2000 r.