Debaty sejmoweIV Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie udziału Polski w europejskich siłach zbrojnych

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację pana posła Bogdana Lewandowskiego w sprawie ewentualnego udziału Polski w rozwijanych obecnie strukturach bezpieczeństwa w ramach Unii Europejskiej (UE) przedstawiam szerszą informację na powyższy temat wraz z odpowiedzią na szczegółowe pytania pana posła.

   Kluczowym wydarzeniem w zakresie rozwoju europejskiej polityki bezpieczeństwa i obronnej był Szczyt Unii Europejskiej w Helsinkach (10-11 grudnia 1999 r.). Przyjęto tam Raport Prezydencji Fińskiej UE, potwierdzający i rozwijający wcześniejsze postanowienia Rady Europejskiej z Kolonii (czerwiec 1999 r.), w tym o przejęciu przez UE najważniejszych funkcji Unii Zachodnioeuropejskiej. Raport z Helsinek zawiera najważniejsze decyzje, które prowadzić będą do praktycznego rozwoju Europejskiej Polityki Bezpieczeństwa i Obronnej UE (ESDP) w ramach II filaru UE (Wspólna Polityka Zagraniczna i Bezpieczeństwa - WPZiB).

   Celem decyzji jest zapewnienie Unii Europejskiej stosownej roli w zakresie bezpieczeństwa, odpowiedniej do jej potencjału ekonomicznego, a także przygotowanie państw europejskich do podjęcia tzw. autonomicznych operacji kryzysowych w sytuacji, gdyby Stany Zjednoczone nie były zainteresowane zaangażowaniem własnych sił w rozwiązanie konkretnego konfliktu.

   Kluczowe praktyczne decyzje podjęte w Helsinkach:

   1. W celu zapewnienia niezbędnych możliwości oceny sytuacji oraz zdolności decyzyjnych postanowiono stopniowo tworzyć nowe struktury polityczno-wojskowe:

   - Komitet Polityki i Bezpieczeństwa UE,

   - Komitet Wojskowy UE,

   - Sztab Wojskowy UE.

   2. W dziedzinie wzmocnienia zdolności operacyjnych zdecydowano, że do roku 2003 państwa UE, w przypadku zaistnienia takiej potrzeby, będą w stanie wystawić i rozmieścić w ciągu 60 dni odpowiednie siły w liczbie ok. 50-60 tys. (korpus) i utrzymać je na obszarze konfliktu przez okres 1 roku (cel ten nazywano European Headline Goal). Przewidziano również odpowiednie działania (współpraca wielonarodowa), które pozwolić mają na przygotowanie pełnej logistyki, transportu, zdolności dowodzenia i komunikacji dla potencjalnych sił pokojowych Unii. Proces osiągania tych zdolności podlegał będzie regularnej ocenie na poziomie ministerialnym.

   3. Ponadto w Helsinkach zgodzono się, że:

   - opracowane zostaną propozycje stałego mechanizmu współpracy UE i NATO w dziedzinie bezpieczeństwa, co zapewnić ma pełną przejrzystość i maksymalną skuteczność potencjalnych działań w dziedzinie rozwiązywania kryzysów,

   - UE wypracuje odpowiednie struktury, umożliwiające dialog i konsultacje, a także współpracę w dziedzinie bezpieczeństwa z państwami NATO nienależącymi do Unii Europejskiej (Polska, Czechy, Węgry, Turcja, Norwegia i Islandia).

   Stosownie do wcześniejszych decyzji Szczytu NATO w Waszyngtonie, opracowanie powyższych reguł i mechanizmów (pkt 3) jest swego rodzaju warunkiem podjęcia przez NATO niezbędnych decyzji w zakresie procedur i zasad dostępu UE do zdolności planistycznych oraz sił i zasobów Sojuszu. Zdaniem większości europejskich członków NATO nienależących do UE (w tym Polski) decyzje z Helsinek w tej sprawie nie są zadowalające, ponieważ nie przewidują żadnych konkretnych form i mechanizmów współpracy, stanowiąc jedynie potwierdzenie woli rozwiązania powyższego problemu.

   4. W Raporcie Prezydencji Fińskiej potwierdzone zostały również następujące warunki rozwoju ESDP, uzgodnione uprzednio na Szczycie NATO w Waszyngtonie:

   - wzmocnienie europejskich zdolności w dziedzinie polityki bezpieczeństwa i obronnej dotyczy wyłącznie możliwości prowadzenia operacji kryzysowych.*) Zbiorowa obrona (art. 5 Traktatu Waszyngtońskiego) pozostaje niezmiennie główną funkcją Sojuszu Północnoatlantyckiego, co zostało potwierdzone przez wszystkie państwa UE w Raporcie Prezydencji Fińskiej;

   - potencjalne autonomiczne operacje pokojowe Unii Europejskiej prowadzone będą wyłącznie wówczas, gdy NATO jako sojusz nie będzie zaangażowana wojskowo;

   - wspólna Polityka Bezpieczeństwa i Obronna, stanowiąc element II filaru UE (WPZiB) ma charakter międzyrządowy i nie ulegnie tzw. uwspólnotowieniu. Decyzja o udziale w konkretnej operacji pokojowej UE będzie (podobnie, jak to ma miejsce w NATO) każdorazową suwerenną decyzją poszczególnych krajów członkowskich oraz partnerów;

   - rozwój zdolności operacyjnych UE odbywał się będzie w zgodności z prowadzonymi w NATO pracami nad realizacją Inicjatywy Zdolności Obronnych (DCI), która służyć ma wzmocnieniu sił sojuszniczych i ich przystosowaniu do prowadzenia pełnego spektrum misji NATO, w tym operacji pokojowych. Prace UE w tym zakresie prowadzone będą w oparciu o mechanizmy i procedury planowania istniejące obecnie w ramach NATO oraz programu Partnerstwo dla Pokoju (PdP). Pozwoli do uniknąć zbędnej duplikacji działań i zapewni pożądaną efektywność;

   - wdrażana w taki sposób ESDP służyć będzie również wzmocnieniu zdolności operacyjnych Sojuszu Północnoatlantyckiego.

   W odpowiedzi na pytania zawarte w interpelacji:

   I. Siły europejskie.

   1. Decyzje przyjęte w Helsinkach nie przewidują powołania europejskiej armii, co zostało potwierdzone w dokumencie końcowym ze Szczytu. Celem jest natomiast przygotowanie się Europejczyków do ewentualnego rozmieszczenia sił pokojowych na poziomie korpusu, co obecnie, jak pokazała operacja w Kosowie, nie jest możliwe bez pomocy Stanów Zjednoczonych.

   2. Siły państw europejskich należących do NATO uwzględnione są w procesie planowania NATO i zostały przewidziane do udziału w operacjach Sojuszu. Siły państw neutralnych należących do UE (wszystkie uczestniczą w PdP) uwzględnione są natomiast w procesie planowania i oceny w ramach PdP. Rozwój europejskich zdolności operacyjnych, o których mowa w Raporcie Prezydencji Fińskiej, dotyczy zatem tych samych sił, które wykorzystywane są w operacjach NATO.

   II. Udział Polski w rozwoju ESDP oraz potencjalnych operacjach UE.

   1. Ze względu na kluczowe znaczenie prowadzonych obecnie prac i ich niekwestionowany wpływ na kształt europejskiej architektury bezpieczeństwa, Polska jest zainteresowana aktywnym włączeniem się w dyskusję i prace prowadzone w tej dziedzinie w NATO, a także w miarę możliwości wpływaniem na kierunki prac UE. W czasie dotychczasowych rokowań akcesyjnych udział Polski w WPZiB nie budził zastrzeżeń Unii Europejskiej. Ze swej strony Polska wyrażała konsekwentnie akceptację dla kształtu i kierunku działań podejmowanych w ramach II filaru.

   2. Dotychczasowe stanowisko Polski wobec rozwoju Europejskiej Polityki Bezpieczeństwa i Obronnej w ramach wzmocnienia WPZiB opierało się na następujących założeniach (w postaci dokumentu ˝non-paper˝, opracowanego przez MSZ, przyjęte i przekazane jesienią zainteresowanym państwom oraz Prezydencji UE, a także odpowiednim instytucjom w kraju, w tym sejmowej Komisji Spraw Zagranicznych):

   - Polska opowiada się za rozwojem zdolności Europejczyków do działań w dziedzinie opanowywania kryzysów (crisis management) w ramach II filaru UE, podkreślając, że celem takiego rozwoju powinno być przede wszystkim wzmocnienie szeroko rozumianych zdolności całej wspólnoty euroatlantyckiej (tzn. również NATO) do radzenia sobie z potencjalnymi sytuacjami kryzysowymi;

   - uważamy, że NATO stanowi jedyny efektywny i sprawdzony mechanizm gwarantujący bezpieczeństwo na kontynencie europejskim; jest też podstawowym forum konsultacji i uzgodnień w dziedzinie działalności kryzysowej. Dlatego rozwój ESDP nie może prowadzić do podważenia roli oraz osłabienia spójności i efektywności działania sojuszu. W tym kontekście podkreślamy wagę uzgodnień przyjętych w NATO w 1996 r., które zakładały rozwój europejskiej tożsamości w dziedzinie bezpieczeństwa i obrony w ramach NATO (ESDI), w tym realizację potencjalnych operacji europejskich przez UZE, przy wykorzystaniu sił i środków NATO;

   - w związku z powyższym uważamy, że w sytuacji wchłonięcia UZE przez UE, jednym z podstawowych zadań stojących dziś przed państwami NATO i UE jest wypracowanie mechanizmu współpracy tych dwu organizacji, umożliwiającego, w razie konieczności, podjęcie najbardziej właściwej decyzji reagującej na potencjalną sytuację kryzysową oraz ustalenie sposobu realizacji ewentualnej operacji pokojowej. Podstawę określenia takich relacji mogłyby stanowić zawarte dotychczas porozumienia między NATO i UZE w ramach rozwoju ESDI w NATO;

   - bardzo istotnym elementem, z punktu widzenia pozycji Polski, będzie rozwiązanie problemu uczestnictwa w ESDP krajów, które nie należąc do UE, są członkami NATO (6 - Turcja, Norwegia, Islandia oraz Polska, Czechy i Węgry). Uważamy, iż problematyka bezpieczeństwa europejskiego i operacji kryzysowych dotyczy bezpośrednio żywotnych interesów także tych państw;

   - zdając sobie sprawę z faktu, że w przypadku Polski problem ten ma charakter tymczasowy (za kilka lat Polska stanie się członkiem UE) uważamy jednak, że wszystkie wymienione kraje powinny być w pełni zaangażowane w podejmowane wysiłki w tym zakresie, niezależnie od ich obecnego statusu wobec UE. Również w tym kontekście najlepsze rozwiązanie stanowi wypracowane dotychczas acquis UZE, na mocy którego państwa te w pełni uczestniczą w całym procesie konsultacji (ciała polityczne i wojskowe UZE), nie mając jedynie prawa weta przy podejmowaniu ostatecznej decyzji (takie prawo przysługuje wyłącznie pełnym członkom UE i NATO);

   - członkostwo tych krajów w NATO ma w tym kontekście fundamentalne znaczenie również ze względu na możliwość wykorzystania sił NATO na potrzeby operacji UE (przewidzianą w Komunikacie Końcowym NATO z Waszyngtonu i dokumentach UE z Helsinek);

   - zaangażowanie ˝szóstki˝ w potencjalne operacje prowadzone przez UE powinno opierać się na pełnym udziale w procesie decyzyjnym dotyczącym danej operacji, konsultacjach, jej przygotowaniu i planowaniu oraz na pełnym udziale w planowaniu wszelkich operacji wojskowych;

   - opowiadamy się także za wypracowaniem stosownych mechanizmów współpracy w zakresie ESDP również między UE i jej pozostałymi partnerami, wierząc, że tylko taki, to jest otwarty charakter przyszłej polityki bezpieczeństwa UE faktycznie służyć będzie promocji i wzmocnieniu bezpieczeństwa kontynentu.

   III. Stany Zjednoczone a ESDP.

   1. Decyzje podjęte w Helsinkach w obecnym kształcie zostały pozytywnie przyjęte przez Stany Zjednoczone, ze szczególnym poparciem decyzji dotyczących rozwoju europejskich zdolności operacyjnych. Ich rozwój - do poziomu bliższego zdolnościom amerykańskich sił zbrojnych - jest bowiem także jednym z głównych, choć nieokreślonych oficjalnie, celów wspomnianej Inicjatywy Zdolności Obronnych NATO (jej inicjatorem były USA). Administracja amerykańska popiera także ideę wzmocnienia europejskiego filaru NATO (stosowne decyzje NATO w tym zakresie przyjęte zostały już w 1996 r. w Berlinie), co zdaniem Amerykanów wiązać się powinno z przejęciem większej odpowiedzialności Europejczyków, również w wymiarze finansowym, za ich własne bezpieczeństwo.

   2. Amerykanie nadal konsekwentnie podkreślają jednak konieczność takiego rozwoju europejskich zdolności operacyjnych, który nie będzie powodował zbędnego powielania struktur politycznych i wojskowych oraz pozwoli wzmocnić efektywność i spójność Sojuszu. Konsekwentnie domagają się także ostatecznego rozwiązania problemów określonych w Waszyngtonie:

   - wypracowania mechanizmu współpracy NATO - UE, który pozwoli zachować spójność sojuszu oraz uniknąć oddzielenia interesów Europy od interesów USA i Kanady,

   - wypracowania mechanizmów zaangażowania w ESDP członków NATO nie należących do UE.

   Łączę wyrazy szacunku

   Minister

   Bronisław Geremek

   Warszawa, dnia 6 stycznia 2000 r.

      *) Obejmują one tzw. misje petersburskie, humanitarne i ratownicze, misje utrzymania pokoju (peacekeeping)        oraz misje wymuszania pokoju (peace enforcement).