Debaty sejmoweIV Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie subwencji oświatowej dla samorządów na fundowanie stypendiów dla uzdolnionych uczniów szkół podstawowych, gimnazjów i szkół średnich

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na pismo z dnia 20 marca br. nr SPS-0203-3563/00, przy którym załączono zapytania pana posła Władysława Stępnia dotyczące zmniejszenia (zdaniem pana posła) w stosunku do 1999 r. części oświatowej subwencji ogólnej przeznaczonej na prowadzenie przez jednostki samorządu terytorialnego zadań oświatowych w 2000 roku oraz możliwości fundowania przez samorządy stypendiów dla uzdolnionych uczniów szkół podstawowych, gimnazjów i szkół średnich, po konsultacjach z Ministerstwem Edukacji Narodowej uprzejmie informuję, co następuje.

   W ustawie budżetowej na rok 2000 kwota części oświatowej subwencji ogólnej określona została w wysokości 19 277 285 tys. zł. Globalne nakłady na oświatę i wychowanie z budżetu państwa na 2000 r. kształtują się na poziomie 20 717 709 tys. zł i wzrastają w relacji do 1999 r. o 11%. T podziału pomiędzy jednostki samorządu terytorialnego ogólnej kwoty części oświatowej subwencji ogólnej wyłączona została 1-procentowa rezerwa.

   Ostateczne kwoty części oświatowej subwencji ogólnej dla poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego naliczone zostały zgodnie z zasadami przyjętymi w rozporządzeniu ministra edukacji narodowej z dnia 16 grudnia 1999 r. w sprawie zasad podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego (DzU nr 111, poz. 1248 oraz z 2000 r. nr 6, poz. 74), określającymi sposób podziału łącznej części oświatowej subwencji ogólnej na rok 2000, oraz na podstawie danych statystycznych GUS za rok szkolny 1999/2000.

   Ponadto uprzejmie informuję, że we wspomnianym wyżej rozporządzeniu ministra edukacji narodowej wprowadzono istotne zmiany naliczania w roku budżetowym 2000 części oświatowej subwencji ogólnej, i tak:

   - część szkolna subwencji oświatowej jest naliczana wyłącznie na podstawie liczby uczniów uczęszczających do szkół prowadzonych bądź dotowanych przez daną jednostkę samorządu terytorialnego, zgodnie z zasadą ˝pieniądz idzie za uczniem˝,

   - przyjęty system wag zrównuje - z punktu widzenia naliczonej subwencji - uczniów w miejskich szkołach podstawowych i uczniów liceów ogólnokształcących,

   - odchodzi się od stosowania dolnych i górnych ograniczeń dla poziomu całej subwencji oświatowej (nie ma gwarancji stałej realnej wartości subwencji niezależnie od malejącej skali zadań oświatowych),

   - przyjmuje się zasadę utrzymania 100% nominalnej wartości subwencji na ucznia w stosunku do bazowych kwot roku 1999 (mechanizm ten jest kompensowany ograniczeniem nominalnego wzrostu subwencji na ucznia do 120% kwoty z roku 1999),

   - wprowadzono zasadę jednej wagi dla niemal wszystkich szkół zawodowych,

   - uwzględniono oddzielną wagę na racjonalizację sieci szkolnej,

   - po raz pierwszy wprowadzono naliczanie części oświatowej na zadania pozaszkolne, proporcjonalnie do skali pozaszkolnych zadań oświatowych, mierzonych liczbą osób biorących udział w działalności placówki.

   Użyte w algorytmie pojęcie ucznia przeliczeniowego, przemnożone przez finansowy standard zadania szkolnego, jest swoistym kalkulacyjnym bonem oświatowym na ucznia dla jednostki samorządu terytorialnego.

   Jednocześnie pragnę nadmienić, że nie było możliwe wprowadzenie w roku 2000 jednolitej kwoty nakładów państwa na ucznia w całym kraju. Wynikało to z ogromnych dysproporcji organizacyjnych, kadrowych, materialnych i finansowych pomiędzy różnymi jednostkami samorządu terytorialnego i różnymi szkołami.

   W istniejących uwarunkowaniach finansowania z budżetu państwa zadań oświatowych duże znaczenie ma wyodrębniona z subwencji 1-procentowa rezerwa ustawowa. Pozwala ona na korektę subwencji tym jednostkom samorządu terytorialnego, które na podstawie obiektywnie uzasadnionych przesłanek będą wymagały wsparcia w dostosowywaniu do nowych warunków finansowania. W ramach 1-procentowej rezerwy będą dokonywane korekty błędów statystycznych oraz wzrost od 1 września br. zadań edukacyjnych w szkołach. Korekta subwencji oświatowej z powyższych tytułów będzie dokonywana w trakcie realizacji roku budżetowego.

   Niezależnie od przekazywanych z budżetu państwa jednostkom samorządu terytorialnego środków finansowych w ramach części oświatowej subwencji ogólnej, w ustawie budżetowej na rok 2000 przewidziane zostały rezerwy celowe na finansowanie zadań w obszarze oświaty i wychowania, w tym między innymi na:

   - realizację programu ograniczenia ubóstwa wśród dzieci i młodzieży oraz na stypendia dla uczniów szczególnie uzdolnionych (poz. 19) - 63 168 tys. zł,

   - reformę systemu oświaty (poz. 21) - 146 834 tys. zł,

   - racjonalizację sieci szkolnej, w tym zakup autobusów szkolnych (poz. 22) - 122 976 tys. zł,

   - poprawę warunków nauczania w szkołach wiejskich i remonty szkół oraz na pomoc stypendialną dla młodzieży wiejskiej (poz. 25) - 100 000 tys. zł,

   - zakończenie programu rozwoju pracowni interenetowych w gimnazjach (poz. 68) - 100 000 tys. zł.

   Po rozpatrzeniu wniosków gmin i konsultacjach z wojewodami propozycję podziału ww. rezerw pomiędzy jednostki samorządu terytorialnego przedstawi minister edukacji narodowej, po konsultacji z przedstawicielami organizacji samorządowych uczestniczących w pracach Zespołu Edukacji i Kultury Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego. Środki te przekazane zostaną - poprzez budżety wojewodów - do jednostek samorządu terytorialnego.

   Pragnę przekazać również dodatkowe informacje, które przybliżą aktualną sytuację w oświacie.

   Odnotowywany od roku 1990 niż demograficzny spowodował znaczne i nadal trwające zmniejszanie się liczby uczniów szkół podstawowych, podczas gdy wyż demograficzny z wczesnych lat osiemdziesiątych przeszedł do szkół ponadpodstawowych.

   Efektem niżu w szkołach podstawowych jest drastyczny spadek liczby uczniów, powodujący konieczność zamykania szkół lub tam, gdzie to nie jest możliwe ze względów społecznych, konieczność utrzymywania bardzo małych szkół. Te małe szkoły, głównie na wsi, są wyjątkowo kosztowne (licząc koszty na ucznia), a z drugiej strony są często określane jako szkoły słabsze, o niskim stopniu organizacji. Problem racjonalizacji sieci szkolnej staje się szczególnie trudny przy wprowadzaniu gimnazjów, gdyż powinny to być z założenia większe szkoły, a jednocześnie od często małych szkół podstawowych odejmuje się dwa ostatnie (najliczniejsze) roczniki.

   Jednostki samorządu terytorialnego otrzymały kwoty subwencji wynikające ze struktury zadań szkół podstawowych, gimnazjów oraz szkół ponadpodstawowych, a także na zadania pozaszkolne (np. przedszkola specjalne).

   Jak wynika z informacji otrzymanych z Ministerstwa Edukacji Narodowej, wynikowa średnia kwota na ucznia w szkołach prowadzonych przez gminy - w porównaniu do 1999 r. - wynosi średnio 2733 zł/ucznia rzeczywistego (wzrost o 7,23%), w gminach miejsko-wiejskich - 2526 zł/ucznia rzeczywistego (wzrost o 7,98%), w gminach wiejskich - 2931 zł/ucznia rzeczywistego (wzrost o 6,93%).

   Najwyższe kwoty subwencji oświatowej w przeliczeniu na ucznia rzeczywistego są w woj. świętokrzyskim - 2512,27 zł. Powyżej 2400 zł są w województwach: lubelskim, małopolskim, opolskim i wielkopolskim. Najniższe kwoty tej subwencji odnotowuje się w woj. śląskim - 2226,78 zł, co wynika z ukształtowanych historycznie różnic w poziomie finansowania oraz w strukturze sieci szkolnej.

   Wzrost subwencji na jednego ucznia w stosunku do roku 1999 wynosi co najmniej 4,01%, a w wielu przypadkach sięga 24,1%. Niemniej jednak na skutek zmiany liczby uczniów lub przekazania zadań szkolnych innym jednostkom samorządu terytorialnego może mieć miejsce nominalne:

   - zmniejszenie subwencji o 10-40% (17 gmin),

   - zwiększenie subwencji o 23-66% (30 gmin).

   Uprzejmie informuję, że wszystkie decyzje dotyczące zasad finansowania oświaty w związku z wprowadzeniem reformy szkolnictwa konsultowane były u Zespołem ds. Edukacji i Kultury Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego.

   Na posiedzeniu tego zespołu w dniu 23 marca br. pozytywnie zaopiniowano wnioski z poszczególnych województw dotyczące zwiększenia subwencji z 1% rezerwy części oświatowej subwencji ogólnej do kwoty 43 287,261 zł. W kwocie tej znalazły się również wnioski dotyczące szkół przyszpitalnych i przysanatoryjnych.

   Odpowiadając na pytanie pana posła dotyczące stypendiów dla uczniów szczególnie uzgodnionych, uprzejmie informuję, że w art. 91 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (DzU z 1996 r. nr 67, poz. 329 z późn. zm.) określono, iż ˝uczniowi przysługuje prawo do pomocy materialnej ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa lub w budżecie właściwej jednostki samorządu terytorialnego˝. Szczegółowe zasady i kryteria przyznawania uczniom stypendiów określone zostały w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 4 sierpnia 1993 r. w sprawie warunków, form, trybu przyznawania i wypłacania oraz wysokości pomocy stypendialnej dla uczniów (DzU nr 74, poz. 350 z późn. zm.). W tegorocznej ustawie budżetowej w rezerwie celowej nr 19 zaplanowane zostały środki na stypendia dla młodzieży szczególnie uzdolnionej, przyznawane przez prezesa Rady Ministrów. Ponadto również w części 30: Oświata i wychowanie zaplanowane zostały stypendia dla młodzieży uzdolnionej przyznawane przez ministra edukacji narodowej.

   Z poważaniem

   Sekretarz stanu

   Jerzy Miller

   Warszawa, dnia 10 maja 2000 r.