Debaty sejmoweIV Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie stanu i perspektyw rozwoju samorządu gospodarczego

   W odpowiedzi na interpelację pana posła i postawione w niej pytania przedstawiam mój pogląd na samorząd gospodarczy, jego rolę i proces tworzenia.

   Ad 1. Minister odpowiedzialny za gospodarkę państwa docenia rolę i znaczenie istnienia silnego i reprezentatywnego dla środowiska samorządu gospodarczego, który będąc rzecznikiem podmiotów gospodarczych jest niezbędnym elementem uzupełniającym dla tworzącej prawo administracji. Samorząd gospodarczy winien być miarodajnym ciałem opiniodawczym dla rządu, stymulującym jego działania zmierzające do usuwania barier w rozwoju przedsiębiorczości oraz aktywnym uczestnikiem kampanii promocyjnej polskiej gospodarki i jej produktów zarówno w kraju, jak i za granicą. Silny i aktywny samorząd gospodarczy, poprzez swoje ogniwa, może stanowić gwarancję legalności działań polskich przedsiębiorców i być czynnikiem efektywnie ograniczającym ˝szarą strefę˝. W świetle powyższego jasno wynika potrzeba integracji organizacyjnej samorządu gospodarczego.

   Trwające przez co najmniej cztery poprzednie lata próby zbudowania samorządu gospodarczego poprzez ustawowe usankcjonowanie istniejącego status quo zakończyły się niepowodzeniem. Wydaje się, że były przynajmniej trzy zasadnicze przyczyny, dla których inicjatywa ta nie powiodła się. Po pierwsze, została podjęta w okresie kiedy dynamicznie powstające przedsiębiorstwa walczyły o przetrwanie, borykały się z istniejącymi przepisami i barierami spotęgowanymi poprzez niedostatek wiedzy o działaniu w warunkach gospodarki rynkowej i brak doświadczenia. Te problemy dnia codziennego odsuwały na plan dalszy świadomość konieczności skonsolidowania się środowiska i stworzenia zaplecza, które będzie występowało w imieniu środowiska i działało na jego rzecz. Po drugie, była to próba zmuszenia przedsiębiorców do obowiązkowego zrzeszania się w określonych organizacjach, związanego z obowiązkowym opłacaniem składek. A po trzecie, była to inicjatywa odgórna, dotycząca samorządności środowisk lokalnych, które jednak wolą organizować się same.

   Ad 2. Do organizacji zdefiniowanych ustawowo jako samorząd gospodarczy należy Krajowa Izba Gospodarcza i jej struktury terenowe czyli izby gospodarcze, które powstały na podstawie ustawy z 22 czerwca 1988 r. o izbach gospodarczych, zrzeszające przedsiębiorstwa różnej wielkości i różnych branż, z terenu objętego działaniem izby.

   Obok KIG i jej struktur występuje szereg organizacji o zasięgu krajowym, które ustawowo nazwane zostały samorządem zawodowym, chociaż nic wspólnego z takowym nie mają, gdyż zrzeszają właścicieli firm danej branży, a nie ludzi posiadających określone kwalifikacje i wykształcenie, a są powszechnie utożsamiane z samorządem gospodarczym. Należy do nich:

   - Związek Rzemiosła Polskiego i jego struktury terenowe, czyli izby rzemieślnicze, zrzeszające rzemieślników;

   - Zrzeszenie Prywatnego Handlu i Usług;

   - Zrzeszenie Transportu.

   Ponadto istnieje szereg organizacji powstałych na podstawie ustawy o stowarzyszeniach pracodawców, które też są postrzegane jako organizacje samorządu gospodarczego. Mowa tutaj o takich organizacjach jak:

   - Konfederacja Pracodawców Polskich;

   - Business Centre Club;

   - Polska Federacja Niezależnych Przedsiębiorców i szereg innych mniejszych organizacji, zrzeszających przedsiębiorców czy pracodawców.

   Jak z powyższego wynika, istnieje duża różnica między ustawowym pojęciem samorządu gospodarczego a społecznym postrzeganiem go. Wydaje się, że w chwili obecnej zaczyna dochodzić do głosu przeświadczenie o konieczności konsolidacji tego tak zróżnicowanego środowiska. Przykładem tego są podejmowane przez środowiska lokalne inicjatywy tworzenia sejmików samorządowych, które działając na zasadach analogicznych do sejmików samorządu terytorialnego, zrzeszają organizacje pracodawców i przedsiębiorców, stanowiąc, z jednej strony, forum wymiany opinii i doświadczeń i będąc reprezentantem środowiska wobec władz, z drugiej strony.

   Ad 3. W Ministerstwie Gospodarki prowadzone są obecnie prace nad projektem ustawy Prawo o działalności gospodarczej, w którym zawarte są regulacje dotyczące samorządu gospodarczego.

   Autorom projektu ustawy Prawo działalności gospodarczej przyświecał cel m.in. stworzenia ram prawnych dla funkcjonowania w przyszłości samorządu gospodarczego. Przyjęta w projekcie ustawy definicja samorządu jest bliższa pojęciu samorządu gospodarczego, jaki funkcjonuje w powszechnym odczuciu.

   W ujęciu projektu ustawy Prawo działalności gospodarczej samorząd gospodarczy jest instytucją publicznoprawną. Zdaniem projektodawców takie rozwiązanie przyczyni się do stworzenia silnej i reprezentatywnej organizacji wyrażającej interesy przedsiębiorców. Taki samorząd będzie istotnym elementem organizacji życia gospodarczego kraju i partnerem dla administracji publicznej w formułowaniu polityki gospodarczej i rozwiązywaniu problemów rozwoju przedsiębiorczości. Silny samorząd gospodarczy ma szansę efektywnie współpracować ze swoimi odpowiednikami za granicą i w ten sposób przyczyniać się do promocji polskiej gospodarki i rozwoju gospodarczego kraju.

   Obecnie w wielu krajach m.in. w takich jak Niemcy, Austria i Holandia istnieje obowiązkowa przynależność do samorządu gospodarczego. Z uwagi na przeważające głosy przedsiębiorców polskich projekt zakłada dobrowolną przynależność do organizacji samorządowych, przy czym funkcje i zadania tych organizacji powinny być tak skonstruowane, aby skłaniały do wstępowania do nich ogółu przedsiębiorców.

   Regulacje projektu w zakresie samorządu gospodarczego mają charakter ramowy. Ze względu na ustrojowy charakter Prawa działalności gospodarczej, z jednej strony, oraz objętość materii wymagającej ustawowego unormowania, z drugiej strony, szczegółowe rozwiązania dotyczące, ustroju, zadań, tworzenia, rejestracji oraz wewnętrznej organizacji jednostek samorządu powinny być zawarte w odrębnej ustawie o samorządzie gospodarczym.

   Natomiast projekt Prawa działalności gospodarczej zawiera podstawowe zasady dotyczące funkcjonowania samorządu gospodarczego, takie jak: dobrowolność organizowania się przedsiębiorców w samorząd, obowiązek reprezentowania przedsiębiorców przez samorząd wobec administracji, niezależność samorządu od administracji oraz możliwość tworzenia wielu organizacji przedsiębiorców w ramach jednego samorządu.

   W chwili obecnej ministerstwo nie podejmuje prac nad projektem ustawy o samorządzie gospodarczym. Wydaje się, że należy zaczekać na:

   1) rozstrzygnięcie w Sejmie ostatecznego kształtu prawa działalności gospodarczej,

   2) efekt oddolnej inicjatywy, o której mowa w pkt. 2.

   Jeśli okaże się, że powstający dzięki oddolnej inicjatywie samorząd zaczyna być prawdziwie silnym i dobrym samorządem gospodarczym, podejmiemy szybką inicjatywę legislacyjną, mającą na celu ścisłe określenia trybu i zasad powstawania, praw, zadań, obowiązków i sposobu finansowania organizacji samorządu gospodarczego.

   Ad 4. Wydaje się, że nie byłoby wskazane obecnie wspierać czy powoływać do życia inne inicjatywy i mechanizmy dotyczące tworzenia się samorządu gospodarczego. Należy spokojnie poczekać, aby można było obiektywnie ocenić efekty oddolnej inicjatywy. Dlatego też, poza wspieraniem tych inicjatyw, Ministerstwo Gospodarki nie przewiduje w najbliższym czasie podejmowania innych działań.

   Ad 5. W takich krajach jak Francja, Niemcy, Szwajcaria oraz przede wszystkim Holandia organizacje samorządu gospodarczego są integralnym elementem systemu prawnej regulacji wykonywania działalności gospodarczej. Organizacje te ściśle współpracują w zakresie swoich zadań z organami państwowymi, a także spełniają niektóre funkcje administracji gospodarczej. Dla przykładu można wskazać, że holenderskie izby handlowo-przemysłowe mają szerokie kompetencje w zakresie wydania licencji na prowadzenie określonych rodzajów działalności gospodarczej. W niektórych przypadkach przepisy prawa powierzają izbom nawet samo wydawanie licencji. Do zakresu kompetencji holenderskich izb handlowo-przemysłowych należy również m.in. wydawanie świadectw pochodzenia towarów oraz innych zaświadczeń niezbędnych w prowadzeniu działalności gospodarczej. Z kolei uprawnienia francuskich izb przemysłowych i handlowych koncentrują się wokół funkcji opiniodawczych, doradczych i szkoleniowych.

   Zdaniem projektodawców na obecnym etapie rozwoju samorządu gospodarczego w Polsce model francuski wydaje się najbardziej odpowiedni. W miarę rozwoju samorządu gospodarczego i umacniania się jego pozycji w życiu gospodarczym kraju, będzie możliwe sukcesywne rozszerzanie jego kompetencji o niektóre dziedziny pozostające dotychczas w zakresie działania administracji państwowej. Przykładowo można tu wymienić udział w postępowaniu koncesyjnym czy wykonywanie niektórych funkcji kontrolnych.

   Minister

   Janusz Steinhoff

   Warszawa, dnia 9 października 1998 r.