Debaty sejmoweIV Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie podjęcia przez rząd działań w celu poprawy sytuacji młodego pokolenia Polaków

   Problemy, które dotykają środowisko młodzieży a zaprezentowane w interpelacji pani poseł są głównym wyzwaniem i motywem działań resortu edukacji. Problemem są nie tyle nowe wyzwania, społeczne czy polityczne, z którymi muszą się zmierzyć młodzi ludzie, ile trudny start ekonomiczny (zależność finansowa od rodziców, brak mieszkań, bezrobocie). Badania prowadzone przez CBOS w 1992 r. na wkraczającej w życie grupie 18-19-latków wykazały duże obawy młodzieży przez przyszłością, będące odbiciem obaw jej rodziców, niepewnych czy potrafią znaleźć swoje miejsce w czasach transformacji gospodarczej. Analogiczne badania socjologiczne prowadzone w latach następnych przyniosły w wyniku wyraźne zmniejszenie się tych obaw i stopniowy wzrost dozy optymizmu. Być może przemiany te są wyrazem raczej lepszego radzenia sobie w życiu ludzi młodych, wychowanych w nowej rzeczywistości niż realnej poprawy warunków ekonomicznych. Jednak w najistotniejszym czynniku stabilizacji młodego pokolenia, tj. warunków mieszkaniowych, należy wskazać na następujące możliwości ich ekonomicznych podstaw bytowych i rozwojowych:

   1. W zakresie nabycia mieszkania na własność bądź budowy domów mieszkalnych:

   - szereg banków udziela kredyty hipoteczne oprocentowane proporcjonalnie do stopy inflacji;

   - ustawą o niektórych formach popierania budownictwa mieszkaniowego wznowiono możliwość systematycznego oszczędzania powiązanego z uzyskaniem preferencyjnego kredytu na cele mieszkaniowe, oferowanego przez kasy mieszkaniowe. Dotychczas kasy mieszkaniowe zostały uruchomione przez trzy banki: PKO SA, Bank Śląski i Bank Przemysłowo-Handlowy. Pomoc państwa polega w tym przypadku na możliwości odliczenia rocznie od podatku do 30% zgromadzonych w kasie mieszkaniowej wkładów, lecz nie więcej niż 6% kwoty stanowiącej iloczyn 70 m2 powierzchni użytkowej i wskaźnika przeliczeniowego 1 m2 powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego ustalonego dla celów obliczania premii gwarancyjnej od wkładów oszczędnościowych na książeczkach mieszkaniowych;

   - ustawa o kasach oszczędnościowo-budowlanych i wspieraniu przez państwo oszczędzania na cele mieszkaniowe oraz przewidywana jej nowelizacja umożliwi powołanie kas budowlanych. Pomoc państwa będzie mieć w tym przypadku charakter premii dopisywanych do oszczędności z budżetu państwa.

   - ponadto budujący mieszkania korzystają z pomocy państwa w postaci możliwości odliczenia od podatku dochodowego od osób fizycznych 19% rocznych wydatków na budowę, jednak nie więcej niż 19% kwoty stanowiącej iloczyn 70 m2 powierzchni użytkowej i wskaźnika przeliczeniowego 1 m2 powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego ustalonego dla celów obliczania premii gwarancyjnej od wkładów oszczędnościowych na książeczkach mieszkaniowych. Aktualnie trwają prace nad przywróceniem tzw. dużej ulgi budowlanej polegającej na przywrócenu odliczania ponoszonych wydatków od podstawy opodatkowania.

   2. W zakresie budowy budynków mieszkalnych z mieszkaniami na wynajem oraz spółdzielczych lokatorskich:

   - Ustawa z dnia 26 października 1995 r. o niektórych formach popierania budownictwa mieszkaniowego oraz o zmianie niektórych ustaw oraz jej nowelizacja z 1 sierpnia br. stworzyła możliwość realizacji tego rodzaju budownictwa. Uruchomiony został w tym celu Krajowy Fundusz Mieszkaniowy udzielający preferencyjnych kredytów na sfinansowanie do 70% kosztów przedsięwzięcia inwestycyjno-budowlanego. Po zakończeniu i rozliczeniu budowy umorzeniu w ciężar KFM podlega 10% wartości przedsięwzięcia inwestycyjno-budowlanego. Oprocentowanie kredytu z KFM zostało obniżone do 0,5 stopy redyskonta weksli NBP. W całym kraju organizowane są towarzystwa budownictwa społecznego. Aktualnie 108 z nich posiada zatwierdzone umowy lub statuty, a 63 są w organizacji. Dotychczas TBS i spółdzielnie mieszkaniowe oddały do użytku łącznie ok. 100 mieszkań, a do końca roku przewiduje się oddanie jeszcze ok. 600 mieszkań. W realizacji jest obecnie ok. 2 tys. mieszkań, zaś przygotowywana jest budowa ok. 9 tys.

   3. W zakresie komunalnych mieszkań socjalnych:

   Zgodnie z ustawą o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych mieszkania socjalne są przeznaczone dla gospodarstw domowych nie będących w stanie opłacać czynszu regulowanego. Mieszkania takie, o niższym standardzie, powinny być przekwalifikowane przez gminy z istniejących zasobów komunalnych o gorszym standardzie lub przez nie budowane.

   Aktualnie w wyniku przyjęcia przez KERM opracowanego przez UMiRM dokumentu pt. ˝Gospodarka przestrzenna, nieruchomości, budownictwo mieszkaniowe - średniookresowa strategia sektorowa˝, trwają m.in. prace nad uruchomieniem kredytu komunalnego, którego podstawowym celem będzie umożliwienie jednostkom samorządu terytorialnego dostępu do długoterminowych, relatywnie tanich źródeł finansowania inwestycji mieszkaniowych.

   Zatem twierdzenie pani poseł o ˝możliwości podejmowania przez młodzież zbiorowych działań na rzecz zmiany obecnego stanu rzeczy ponad legalnie istniejącym systemem organizacji przedstawicielskich˝ wydaje się, na szczęście wobec przedstawionych badań, twierdzeniem zbyt daleko posuniętym. Obieranie przez młodzież raczej bardzo realistycznych strategii przystosowawczych ukazuje młodych jako pokolenie pragmatyków, jakże odmienne od pokolenia starszych, określanego jako pokolenie etosowców. (Największa grupa młodych - 79% stawia na pierwszym miejscu w wyborach ˝udane życie rodzinne˝, ˝dążność do osiągnięcia pozycji w dziedzinie politycznej i zdobycie wpływu na kształtowanie spraw społecznych i politycznych˝ wybiera zaś zaledwie 3% młodzieży).

   Inaczej rzecz się ma z wymienionym przez panią poseł nasileniem zjawisk patologicznych. Nie tylko czynniki ekonomiczne, lecz również znane zjawisko ˝dziedziczenia patologii˝, a także chaos w sferze wartości ludzi dorosłych pogarszają sytuację w tym zakresie z roku na rok. Opracowywane w MEN programy wychowawcze dla szkół zapewne nie usuną patologii społecznej rodzącej się w rodzinach, lecz sukcesem będzie tu chociażby zahamowanie procesu jej wzrostu i przemieszczania się na grupy mniejszego ryzyka.

   Wysiłki MEN w tej mierze w istotny sposób wspomagane i uzupełniane są o inicjatywy podejmowane przez resort sprawiedliwości. Tenże resort kładzie szczególny nacisk na intensyfikację prowadzonej od 1992 r. - reformy kurateli sądowej. Przebiega ona na trzech płaszczyznach:

   - etatyzacji stanowisk kuratorskich wymagającej zatrudnienia jeszcze ok. 1300 sądowych kuratorów rodzinnych;

   - resocjalizacji uwarunkowanej pozyskaniem funduszy na szkolenie specjalistów w dziedzine pracy kuratorskiej;

   - legislacji w drodze nowelizacji przepisów statuującej profesjonalizm kadry i odpowiednie do wysokiej rangi jej uposażenie.

   Możliwość skuteczniejszego sprawowania nadzoru kuratorskiego nad nieletnimi poprzez wzmożoną opiekę wychowawczą zabezpieczają kuratorskie ośrodki pracy z młodzieżą. Zadaniem ośrodków jest wdrażanie podopiecznych do przestrzegania zasad współżycia społecznego, kształtowanie właściwego stosunku do nauki i pracy, a także rozwijanie uzdolnień uczestników. Tym samym ośrodki wpływają na proces optymalizacji wychowania rodzinnego.

   Trzecim (obok podniesienia prestiżu sądów rodzinnych i zakończenia reformy kurateli sądowej) składnikiem spójnej triady systemowej jest działalność wyspecjalizowanych pedagogów z zakładów reedukacyjnych. W gestii resortu sprawiedliwości znajdują się dwa typy zakładów dla nieletnich: schroniska dla nieletnich i zakłady poprawcze. Zatrudniona w nich kadra z oddaniem koryguje postawy, niweluje agresję, eliminuje patologię życia wychowanków i nierzadko błędy wychowawcze rodziców.

   W tej sytuacji stwierdzić należy, że zakłady dla nieletnich powinny stanowić trwały element krajobrazu życia polskiego społeczeństwa i polskiej rodziny. Aby jednak należycie wypełniały swe zadania, wymagają stałych nakładów i usprawnienia postępowania sądowego, które sprzyjałoby szybszemu procesowi decyzyjnemu i operatywnemu wykonawstwu orzeczonych środków.

   Opisana triada systemowa gwarantuje prawidłową stymulację zachowań dzieci i młodzieży w aspekcie prawno-pedagogicznym zarówno na płaszczyźnie stricte edukacyjnej, jak i wymiaru sprawiedliwości.

   Ministerstwo Sprawiedliwości rozważa aktualnie daleko idące zmiany w postępowaniu z nieletnimi de lege ferenda w kontekście reedukacji społecznej. Receptę na eliminację analizowanych zachowań destrukcyjnych młodzieży stanowi zbieżność oddziaływań prawnych i pozaprawnych, ukierunkowanych na właściwy dobór środków korekcji i integrujących pracę wychowawczą z literą prawa. Rzecz w tym, że postępowanie z nieletnimi sprawcami czynów społecznie nagannych było już wielokrotnie przedmiotem burzliwych dyskusji i wnikliwych analiz.

   O randze zagadnienia świadczy chociażby bogactwo literatury i różnorodność wniosków tak teoretycznych, jak i praktycznych. Wskazują one, iż koncepcje dotyczące psychiki dziecka oraz zapobiegania i zwalczania jego przestępczości tkwiły już w kulturze świata starożytnego. Jednak zasady dotyczące ich istoty kształtowały się rozmaicie na przestrzeni ludzkich dziejów.

   Współczesne formy organizacyjne wykreowane zostały dopiero na przełomie XIX i XX wieku, stając się - zwłaszcza w ostatnim stuleciu - przedmiotem żywego zainteresowania wielu rządów, wyspecjalizowanych agencji i organizacji międzynarodowych. Mimo to postępowanie z nieletnimi nadal ujmuje się głównie w ramy nauk penalnych, ponieważ prawo karne tradycyjnie uważane jest za dominujący instrument zwalczania przestępczości. Zważywszy jednak, że represja właściwa tej dyscyplinie nie usunęła jak dotąd zbyt wielu czynników generujących przestępczość, a z całą pewnością nie zdołała ani zapobiec, ani wyeliminować przestępczego wykolejenia młodzieży - niniejszy problem nadal niestety pozostaje nierozwiązany.

   Przestępczość nieletnich rośnie. Toteż postępowanie z nimi we współczesnych ustawodawstwach w dalszym ciągu ewoluuje w kierunku optymalizacji systemu. Stosowanie środków stricte karnych połączonych z izolacją społeczną nie przynosi oczekiwanych efektów. Zamiast bowiem weryfikować hierarchię wartości nieletniego w kierunku społecznie pozytywnym, zaburzamy proces jego adaptacji społecznej poprzez karne odosobnienie w zakładzie penitencjarnym.

   Obniżanie zatem granic odpowiedzialności karnej nieletnich do progu niedojrzałości emocjonalnej i braku poczucia odpowiedzialności za własne zachowanie jest niepożądane.

   Daleko idąca nowelizacja postępowania z nieletnimi zmierzająca w kierunku nowej gałęzi prawa - prawa nieletnich, rozumianego jako prawa do rzetelnej resocjalizacji - jest już obecnie potrzebą chwili. Dotychczas w stosunku do nieletnich prowadzi się specjalne postępowanie na podstawie przepisów ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich.

   Pragnę przypomnieć, że wskazany akt prawny został w okresie przejściowym - do czasu gruntownej reformy prawa nieletnich - poddany pogłębionej nowelizacji zgodnie z wymogami konstytucji i nowych kodyfikacji karnych, w szczególności poprawia on sprawność postępowania, wprowadza nową instytucją mediacji, wzmacnia pozycję sądu rodzinnego i polepsza sytuację procesową pokrzywdzonego. Przewidywany termin wejścia w życie wskazanych zmian zakłada się do dnia 1 stycznia 1999 r.

   W mojej ocenie niniejsze projekty dowodzą, że rząd stoi przed trudnym zadaniem. Jednakże obecna polityka na rzecz poprawy sytuacji młodego pokolenia Polaków ma bez wątpienia charakter progresywny i statuuje podmiotowość dziecka w aspekcie jego rozwoju psychofizycznego i prawa naturalnego.

   W zakresie edukacji szkolnej wydzielenie gimnazjum i skrócenie szkoły podstawowej oddzieli grupę dzieci od złego nieraz wpływu młodzieży szkolnej. Upowszechnienie szkolnictwa średniego i łatwiejszy dostęp do studiów wyższych zwiększy szanse dzieci z rodzin wiejskich. Wymienione działania są podstawowymi celami reformy.

   Elementem wychowawczym z jednej strony, a także integrującym młodych Polaków z Europą jest fakt przystąpienia Polski z dniem 1 marca br. do trzech programów edukacyjnych Unii Europejskiej: Sokrates, Leonardo da Vinci i Młodzież dla Europy. Udział Polski w tych programach stwarza możliwość rozszerzenia współpracy polskich organizacji młodzieżowych i innych podmiotów wychowawczych z państwami członkowskimi Unii Europejskiej. Wszystkie trzy programy uzupełniają się wzajemnie i dają szansę młodym Europejczykom lepszego poznania się, wymiany doświadczeń i rozwiązywania wspólnych problemów.

   W zakresie współpracy i wymiany młodzieży kluczową rolę odgrywa program ˝Młodzież dla Europy˝, którego działania skupiają się wokół następujących akcji: działania bezpośrednio angażujące młodzież, szkolenie pracowników młodzieżowych, wymiana doświadczeń oraz tworzenie współpracy partnerskiej i sieci wzmacniające współpracę pomiędzy strukturami młodzieżowymi. Szczególną wagę będzie się przykładać do szkolenia osób odpowiedzialnych za sprawy młodzieży w strukturach regionalnych i lokalnych, które mają niewielkie możliwości kontaktów na poziomie europejskim.

   Program ten otwarty jest również dla krajów nie należących do Unii, zakłada on wymianę młodzieżową, która umożliwi młodych ludziom lepsze zrozumienie poszczególnych sytuacji i kultur, a zatem rozwój poczucia wzajemnej solidarności. Daje im szansę aktywnego zaangażowania w różne formy demokratycznego uczestnictwa. Działania przygotowawcze, np. wizyty badawcze i szkolenia, umożliwią pracownikom młodzieżowym i osobom odpowiedzialnym za sprawy młodzieży w krajach kwalifikujących się do wymiany stworzenie fundamentu dla pełnego rozwoju wymiany młodzieży.

   Wiele działań dotyczących spraw młodzieży promuje również Rada Europy. Pod patronatem Rady Europy i Unii Europejskiej odbywa się corocznie, skupiając ok. 35 tys. uczestników, Konkurs Szkolny ˝Europa w Szkole˝, którego uczestnikami są dzieci i młodzież w wieku 5-21 lat. Zwycięzcy tego konkursu w wieku 17-21 lat mają szansę wziąć udział w europejskich zgrupowaniach laureatów konkursu organizowanych corocznie w ok. 25 krajach europejskich. Konkurs ma na celu rozwijanie zainteresowań twórczych, budzenie i umacnianie wspólnej świadomości europejskiej.

   Programy te mobilizują młodzież i stwarzają okazję do działania, wykazywania inicjatywy przy opracowywaniu i realizacji podejmowanych projektów. Są ofertą skupiającą ich wobec pozytywnych postaw, działań, inicjatyw motywujących do pełnego rozwoju. Są elementem właściwego zagospodarowania czasu wolnego.

   Czas wolny młodzieży wypełniać winny placówki wychowania pozaszkolnego. Stan i perspektywy działalności tych placówek w formach publicznych i niepublicznych zagospodarowujących czas wolny młodego pokolenia są zdeterminowane przez stan całej sfery edukacji. Ograniczony budżet resortu oświaty pozwala jedynie na podejmowanie wybranych działań nie dopuszczających do pogarszania ich aktualnej sytuacji. Jednocześnie, ze względu na zapotrzebowanie społeczne i problemy wychowawcze z młodzieżą, konieczne są zmiany w funkcjonowaniu placówek wychowania pozaszkolnego.

   Planuje się następujące działania resortu:

   - dofinansowywanie z budżetu resortu konkursów, przeglądów, festiwali, warsztatów oraz innych form prezentacji dorobku wychowanków i nauczycieli;

   - wspieranie amatorskiego ruchu artystycznego;

   - podejmowanie zadań o charakterze promocyjnym, dającym nauczycielom, uczniom, szkołom i innym placówkom satysfakcję pozamaterialną (np. cykl audycji w programie telewizji publicznej, nagrody, materiały programowo-metodyczne);

   - opracowywanie dokumentów programowych i projektów aktów prawnych, jak np. projekt ustawy Karta nauczyciela, w których działalność pozalekcyjna i pozaszkolna znajdzie znaczące miejsce;

   - przygotowanie aktów prawnych umożliwiających placówkom wzbogacenie działalności merytorycznej, poszerzenie oferty o działania profilaktyczne i współpracę z rodziną oraz wprowadzenie nowoczesnych rozwiązań dotyczących zarządzania i organizacji pracy;

   - doskonalenie nauczycieli w zakresie diagnozowania i zapobiegania uzależnieniom i patologii zachowań społecznych, umiejętności psychospołecznych oraz form i metod pracy pozalekcyjnej i pozaszkolnej;

   - promowanie i wdrażanie programów edukacyjnych i wychowawczych reformujących placówki wychowania pozaszkolnego.

   Reforma systemu oświaty przewiduje:

   - przejęcie placówek pozaszkolnych przez jednostki samorządu terytorialnego;

   - adresowanie zajęć pozalekcyjnych i pozaszkolnych w szerszym niż dotychczas stopniu do młodzieży starszej i rodzin;

   - modyfikowanie programów pozaszkolnych w takim kierunku, aby realizowały także zadania wychowawcze i profilaktyczne;

   - zapewnienie możliwości zatrudnienia w placówkach wychowawców, psychologów i innych specjalistów;

   - wspieranie placówek niepublicznych.

   Zróżnicowana oferta programowa placówek realizujących zadania oświatowe, kulturalne i rekreacyjne sprzyja kształtowaniu osobowości, zdobywaniu różnorodnych umiejętności oraz rozwijaniu zainteresowań intelektualnych i estetycznych młodego pokolenia. Placówki te kształcą umiejętności samodzielnego organizowania czasu wolnego. W coraz większym stopniu placówki rozszerzają i uzupełniają funkcje wychowawcze, profilaktyczne i edukacyjne szkoły. Wspierają także działania wychowawcze rodzin.

   W latach 1990-1993 działalność placówek wychowania pozaszkolnego została poważnie ograniczona ze względu na wprowadzenie w oświacie programu oszczędnościowego. Wiele placówek wtedy zlikwidowano, pozostałe musiały ograniczyć i zmodyfikować swoją ofertę programową. Zdecydowana większość rozpoczęła działalność gospodarczą, by zapewnić sobie środki finansowe na realizację zadań statutowych. Oto kilka danych ilustrujących ten stan rzeczy:

   W roku 1990 funkcjonowało w kraju 598 tego typu placówek, skupiając ponad 514 tys. dzieci i młodzieży. W 1992 r. liczba placówek spadła do 391, a uczestników do 487 787, a w 1994 r. - według informacji GUS z dnia 31 października 1994 r. - resort oświaty roztaczał opiekę nad 389 placówkami, a liczba uczestników wyniosła 559 895. Było wtedy: 13 PM, 134 MDK, 107 OPP, 99 MOS, 26 OJ oraz 13 innych placówek specjalistycznych. Działało w nich 18 642 kół zainteresowań. W 1996 r. liczba placówek spadła do 351, a uczestników do 311 350. W chwili obecnej - dane GUS z dnia 31 października 1997 r. - istnieją 342 placówki wychowania pozaszkolnego. W zajęciach bierze udział 257 411 uczestników, w tym:

   - 13 PM skupia 32 686 dzieci i młodzieży

   - 128 MDK - 120 735

   - 80 OPP - 34 818

   - 80 MOS - 57 938

   - 20 OJ - 2404

   - 15 inne 8830

   Uczestnicy biorą udział w 18 329 kołach zainteresowań, w tym w:

   - 97 951 kół artystycznych

   - 21 216 kół technicznych

   - 23 960 kół naukowych

   - 83 987 kół sportowych

   - 30 297 innych.

   Sieć placówek wychowania pozaszkolnego jest bardzo nierównomierna. Na przykład w woj. katowickim istnieje 55 placówek, w warszawskim - 33, w krakowskim - 23, w gdańskim, łódzkim, nowosądeckim - po 15. Natomiast w bialskopodlaskim, częstochowskim, leszczyńskim, piotrkowskim i tarnowskim istnieje tylko jedna placówka tego typu.

   Spośród 342 placówek wychowania pozaszkolnego 186 podlega urzędom terenowych organów administracji państwowej, a 156 organizacjom samorządowym (w tym 95 - gminom o statusie miasta).

   Środki finansowe na realizację programu czerpią placówki z budżetu państwa, samorządów terytorialnych, z opłat rodziców oraz wypracowują je same (działalność gospodarcza). W sytuacji gdy znaczna część społeczeństwa ubożeje, istnieje realne niebezpieczeństwo, że z ofert spędzenia wolnego czasu będą mogły korzystać tylko dzieci z rodzin zamożnych.

   Jednocześnie w zakresie organizacji czasu wolnego Ministerstwo Edukacji Narodowej oraz Urząd Kultury Fizycznej i Turystyki w jednolitym porozumieniu precyzują ramowe zadania dla poszczególnych instancji, np. w Systemie Współzawodnictwa Sportowego Dzieci i Młodzieży w danym województwie. Zdecydowanie ułatwia tę realizację wspólnie powołany Komitet Sportu Dzieci i Młodzieży, który to podejmuje wstępną i ostateczną wersję systemu współzawodnictwa sportowego. Głównym realizatorem wojewódzkich, jak w przypadku gminnych, miejskich i dzielnicowych igrzysk, jest zarząd Szkolnego Związku Sportowego i Ludowego Związku Sportowego przy udziale okręgowych związków. Zarząd SZS w oparciu o wymienione dokumenty opracowuje wstępne dane do regulaminu przedstawiając je do wspólnego zatwierdzenia Urzędowi Kultury Fizycznej i Turystyki oraz Ministerstwu Edukacji Narodowej. Zatwierdzony regulamin powinien być rozesłany do szkół jeszcze przed zakończeniem roku szkolnego poprzedzającego daną edycję igrzysk. Umożliwia to prawidłowe zaplanowanie i przeprowadzenie obozów sportowych oraz opracowanie regulaminów niższych szczebli, tak aby były one gotowe w dniu rozpoczęcia roku szkolnego.

   Igrzyska Młodzieży Szkolnej nie mogą być celem samym w sobie, a spełniać powinny dwa bardzo różne zadania:

   - Poprzez masowy udział dzieci i młodzieży, szczególnie na niższych szczeblach, aktywizują całe społeczeństwo, wdrażając do uprawiania sportu.

   - Umożliwiają szczególnie uzdolnionym jednostkom wykazanie swego talentu oraz ukierunkowują dalsze szkolenie w celu osiągnięcia mistrzostwa sportowego.

   - Szczebel gminny stanowiąc niezbędną eliminację przed finałami wojewódzkimi, które powinny doprowadzić do pełnej koordynacji inicjatyw wymienionych organizacji zmierzających do ujednolicenia i urealnienia całorocznego programu. Taki jest główny cel systemu terenowego współzawodnictwa sportowego dzieci i młodzieży jako cennej rozwojowej formy spędzania czasu wolnego.

   Bardzo istotnym problemem w reformie sytemu edukacji jest poruszony przez panią poseł dostęp do bezpłatnej edukacji na poziomie wyższym, gdzie dąży się do zwiększenia odsetka młodzieży kształconej na wyższych uczelniach. W tym celu są podejmowane starania upowszechnienia wykształcenia średniego, które jest warunkiem dalszego kształcenia. Są tworzone wyższe szkoły zawodowe w celu umożliwienia uzyskania wyższego wykształcenia w pobliżu miejsca zamieszkania, co zmniejsza koszty na utrzymanie studenta. Również skrócenie studiów do 3 lat obniży koszty kształcenia i pozwoli na objęcie nim większej liczby studentów.

   Art. 70 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej postanawia, że: ˝Nauka w szkołach publicznych jest bezpłatna. Ustawa może dopuścić świadczenie niektórych usług edukacyjnych przez publiczne szkoły wyższe za odpłatnością˝.

   Obowiązująca obecnie ustawa o szkolnictwie wyższym zawiera w art. 23 ust. 2 pkt 2 przepis, że uczelnia może uzyskiwać środki finansowe z opłat za zajęcia dydaktyczne z wyjątkiem studiów dziennych, chyba że zajęcia są powtarzane wskutek niezadowalających wyników w nauce. Gdy ten przepis wprowadzano, wydawało się, że studia zaoczne i wieczorowe, za które uczelnie pobierają opłaty na jego podstawie, będą marginesem w porównaniu ze studiami dziennymi. Tymczasem liczba studentów studiujących wieczorowo lub zaocznie już przekroczyła liczbę studentów studiów dziennych. Stało się tak na skutek niedofinansowania szkolnictwa wyższego z jednej strony i pędu młodzieży do uzyskania wyższego wykształcenia z drugiej. Istnieje pilna konieczność rozwiązania tego problemu. Wymaga to jednak zmiany ustawy o szkolnictwie wyższym.

   Rosnące koszty studiów, związane tylko z kosztami bytowymi, utrudniają dostęp do uczelni młodzieży ze środowisk niezamożnych. W celu poprawy tej sytuacji kontynuowana jest pomoc materialna państwa, która obejmuje około 35% ogółu studentów studiów dziennych. Ponieważ środki przeznaczane na ten cel w budżecie są niewystarczające, rząd skierował do Sejmu projekt ustawy o kredytach i pożyczkach studenckich. Uchwalenie tej ustawy pozwoli na udzielenie studentom kredytów ze środków banków komercyjnych, przy jednoczesnym zagwarantowaniu realności spłaty kredytu przez absolwenta wyższej uczelni, dzięki temu, że około połowa odsetek kredytu będzie pokrywana ze środków budżetowych.

   Jeśli chodzi o organizację czasu wolnego studentów, to popierany jest, również finansowo, ruch kulturalny i naukowy studentów, a także wszelkiego rodzaju rekreacja fizyczna: sport, obozy letnie, tzw. obozy integracyjne dla nowo przyjętych studentów. Na ten cel przeznacza się w 1998 r. milion złotych. Ułatwienie dostępu do rozrywek i rekreacji zapobiega również występowaniu zachowań patologicznych wśród studentów. Z obserwacji wynika, że zjawiska patologiczne występują wśród studentów marginalnie.

   Sekretarz stanu

   Irena Dzierzgowska

   Warszawa, dnia 13 lipca 1998 r.